Ga je online naar iets op zoek, dan kom je ze geheid tegen: lijsten. Lijsten zijn handig, maar ze zijn ook een beetje saai. Ze zijn niet alleen saai, ze laten visualisatiekansen links liggen.
Lijsten in het wild
Als je mijn artikelen leest, dan weet je dat ik boeken lees. Als ik een nieuw boek zoek, doe ik dat wel eens op het internet. Die zoektocht start met een zoekactie en het resultaat van die actie is een lijst. Laten we zo’n zoekactie specificeren.
Stel: je hebt een mooi boek gelezen van een auteur. Laten we zeggen die auteur Haruki Murakami is. Je raakt nieuwsgierig naar zijn andere werken. Je gaat op zoek. De eerste lijst die je ziet zijn de zoekresultaten. Deze lijst staat bol van advertenties. Je negeert die advertenties, klikt wat links aan en komt meer lijsten tegen.
Boekbeschrijvingen.nl toont een lijst:
Allesoverboeken.nl toont er ook een:
En bruna.nl toont ook een mooie lijst:
Het zijn alle drie overduidelijke lijsten; droge lijsten, zonder enig plezier in het lezen ervan.
Deze drie lijsten gaan opvallend genoeg in op het prioriteren van boeken (wat is de juiste volgorde?) of het filteren (wat zijn de beste boeken?), zonder te onderbouwen waarom de voorgestelde lijst is zoals die is. Het artikel van bruna toont bijvoorbeeld een (deels) alfabetische lijst. Is dat echt de beste volgorde om zijn boeken te lezen?
Wellicht dat het internet wat leuker voor me is als ik mijn koopdrang uit.
Boeken kopen uit lijsten
Stel dat ik een nieuw boek wil kopen, wat voor lijsten krijg ik dan?
Ik begin met een generieke webshop (bol.com):
Je merkt dat bol.com niet gespecialiseerd is in boeken. Dit herken ik aan een aantal dingen:
- Ik zie maar één boek (zonder te scrollen). Vergelijk dit met het gevoel van een boekenkast, waar een kleurrijke collectie van boeken tot je komt.
- De lijst tipt bovenin allerlei sportcategorieën en pas later speculatieve romans en (buiten beeld) magisch realisme. Terwijl het genre magisch realisme juist het genre is waar Murakami bekend om staat.
- Er zijn 848 resultaten. Betekent dit dat de beste man 848 boeken heeft geschreven?!
Goed, ik overdrijf misschien wat, maar als iemand een auteur wil leren kennen is bol.com geen goede startplek. Hoe zit het met een boekenwinkel?
Laat ik libris eens bekijken:
Hier vallen een paar verbeteringen op:
- Ik zie twee boeken terug (+1 whoop whoop!).
- De zoekbalk suggereert de optie Haruki Murakami (auteur). Libris herkent dat ik een schrijver zoek!
- Ik zie wat minder boeken terug: 281. Dit zijn er nog steeds veel te veel voor het werk dat de beste man geschreven heeft. Een indicatie dat producten centraal staan en niet de unieke boeken.
Het is jammer dat het internet bol staat van dit soort lijsten. Er lijkt een soort lijstconformisme te heersen. Zou het niet mooi zijn als we iets meer van het schrijfgedrag van een auteur zouden kunnen zien?
Boekenapps
Als laatste poging zoek ik naar mijn geliefde auteur op het bekende boekenplatform Goodreads:
Deze lijst toont meer boeken en ietwat relevantere informatie (zoals jaar van uitgave en aantal edities), maar buiten dat is het niet veel beter. Het toont bijvoorbeeld 1.150 resultaten! Is het überhaupt mogelijk dat een schrijver zoveel werk publiceert?
Hoe datavisualisatie het internet leuker maakt
In dit artikel heb ik het over een zoektocht naar boeken. Boeken hebben allerlei data. Met deze data kunnen we het werk van een auteur naar beeld vertalen en direct een eerste indruk geven van diens schrijfgedrag.
Laten we met drie simpele datapunten werken:
- Jaar eerste uitgave
- Aantal pagina’s
- Genre (roman, verzameling, …)
Ik kan deze data omzetten naar beeld:
- Voor de verticale as gebruik ik de publicatiedatum: zijn eerste boek staat bovenin en zijn laatste onderin.
- Het aantal pagina’s bepaalt de horizontale positie en de grootte van het symbool.
- Het literaire genre gebruik ik voor de vorm en kleur van het symbool: romans, verhalenbundels, autobiografische en kort verhaal.
Zo kan ik tot het volgende overzicht komen:
Ten opzichte van lijsten zijn er een aantal voordelen aan dit visuele overzicht:
- overzicht: je ziet in één keer alle unieke boeken van de auteur.
- schrijfgedrag: een gevoel bij de frequentie van publicaties; een indicatie van de publicatie van zijn eerste boek (<1980); idem voor zijn meest recente boek (>2020); Norwegian Wood, zijn bekendste roman, is al een paar decennia oud; hij schrijft vier type boeken; de romanvorm (het rode bolletje) heeft zijn voorkeur.
Met een beetje interactie zou het nog veel meer kunnen bieden. Denk bijvoorbeeld aan het bijhouden van je voortgang (welke boeken heb je al gelezen?), inzicht in de romans die nog niet in jouw taal verschenen zijn en thematische verbanden tussen de werken.
Eenheid t.o.v. originaliteit
De hang naar eenheid op het internet heeft voordelen. Als alles zich gedraagt als een zoekmachine die lijsten toont, dan voel je je snel thuis op een nieuwe website. Maar die voorspelbaarheid heeft een prijs: het internet wordt er saai van én we negeren de kansen die datavisualisatie ons bieden.
Er gaat een interessante afweging schuil achter het maken van datavisualisaties. Een goede datavisualisatie sluit aan op gebruikersbehoefte én maakt diens leven makkelijker. Een slechte datavisualisatie sluit minder aan op de gebruikersbehoefte en maakt diens leven moeilijker.
Waar een lijst prima is voor een generieke zoekactie, doet diezelfde lijst de fan van een auteur tekort.